Food & Agri

De relatie tussen ruwe olie en zuivel

Wat is de relatie tussen olie en zuivel? En wat is de rol van Nederland in de wereldwijde handel?

Robert den Hertog

15 juni 2020

Introductie

Annual Insight gelooft dat het gebruik van data in toenemende mate van belang is om de juiste strategische beslissingen te kunnen nemen. In deze maandelijkse rubriek nemen wij de lezer mee in hoe de groeiende hoeveelheid data gebruikt kan worden bij het beter begrijpen van ontwikkelingen binnen de zuivelmarkt. Deze maand als topic: wat is de relatie tussen olie- en zuivelprijzen, en hoe is deze veranderd door de jaren heen?

In deze editie willen we stilstaan bij de relatie tussen olie en zuivel. Daarnaast geven we kort inzicht in de handel van Nederland met olie producerende landen, met extra aandacht voor de ontwikkeling van handel in corona crisis.

Historische relatie tussen olieprijs (Crude Brent) en zuivel

De relatie tussen ruwe olie en zuivel is historisch gezien sterk. Sinds begin 2000 hebben zowel prijsstijging als -daling op grofweg dezelfde momenten plaatsgevonden. In de basis lijken de twee industrieën op elkaar. Beide vereisen het dagelijks transporteren van stromen (melk en olie), beide verwerken rauwe grondstoffen tot verschillende (eind)producten, en daarnaast vereisen zowel olie- als melkproductie een forse investering vooraf. Het aanbod wordt nauwelijks wordt beïnvloed door schommelingen in marktprijzen. De twee ‘commodities’ zijn prijsinelastisch: prijsstijgingen of -dalingen hebben weinig tot geen invloed op de afname. Als gevolg ontstaan schommelingen in aanbod.

Naast de vergelijkbare basiskenmerken zijn er andere voorbeelden die laten zien wat de grondslag is van de historisch sterke relatie. We onderscheiden hiervoor een tweetal zaken.

Het verschil tussen een aanbod- en een vraagschok

In de laatste 10 jaar hebben aanbodschokken zich (grotendeels) toevallig op dezelfde momenten voor gedaan. Een recent voorbeeld hiervan is het overaanbod van olie vanaf 2014 als gevolg van veranderingen in de structuur van de oliemarkt, waaronder de door technologie gedreven veranderingen in de rentabiliteit van de olie-exploratie en de veranderende rol van de OPEC. In diezelfde periode besloot de EU om het melkquotum op te heffen, wat zorgde voor een sterke opschaling van de productie van melk, resulterend in eenzelfde overaanbod.

Internationale vraagschokken, daarentegen, zijn in de meeste gevallen geen toeval, gezien het feit dat dit wordt veroorzaakt door dezelfde ontwikkelingen. In twee gevallen is bijvoorbeeld China een drijver: vanaf 2009 stijgt de vraag fors, terwijl het in 2015 een stap terug doet. De ‘growing middle class’ is een bekende reden voor de toename van de ‘internationale’ vraag.

Het verschil in impact op verschillende zuivelproducten

Binnen de zuivel zijn er producten die voornamelijk binnen de landsgrenzen blijven (kaas, boter), of producten waarvan het grootste gedeelte voor (internationale) export bedoeld is, zoals bijvoorbeeld melkpoeders. Zoals gezegd hebben voornamelijk internationale effecten invloed, waarbij exportproducten vanzelfsprekend het meest onderhevig zijn aan deze invloeden. Dit is één van de belangrijkste redenen waarom de relatie tussen olie- en kaasprijzen minder krachtig is dan de relatie tussen olie- en melkpoederprijzen.

Ruwe olie en SMP prijs in Oceanië 2009-2020

Afzwakking van de relatie vanaf 2015

Nadat de afschaffing van het melkquotum en de crash van de oliemarkt al toevallig samen vallen rond 2015, lijkt de relatie een stuk minder sterk dan in eerdere jaren. Terwijl de olieprijs een herstel laat zien, zien we dat de melkpoederprijzen pas in 2018 weer een bodem vinden. In de handel zien we een wisselend beeld. Import van melkpoeders van de meeste olieproducerende landen laat in die periode een daling zien, maar bijvoorbeeld Venezuela laat wel een sterke stijging zien op het gebied van magere melkpoeder, net als Algerije voor zowel magere als volle melkpoeder (zie hierna). Uiteraard blijven wereldwijde (vraag)schokken wel van invloed op de beide prijsniveaus, zoals we zien in de grafiek.

Relatie tussen olieprijs en melkpoederimport van olieproducerende landen?

Verschillende bronnen suggereren een positieve relatie tussen de olieprijs en de melkpoederimport van olieproducerende landen. Uitgangspunt is dat meer inkomsten meer import betekent. Deze relatie verschilt te sterk per land om daar een bevestigend antwoord op te geven.

Gekeken naar de prijs van ‘Brent crude oil’ zien we dat de olieprijs in 2018 piekt. Daarna neemt deze af, met als dieptepunt 2020, als gevolg van het corona-virus. We selecteren 4 grote olieproducerende landen in de Annual Insight MarketMonitor, en analyseren de melkpoederimport. Algerije, De Verenigde Arabische Emiraten, Saudi Arabië en Koeweit. De nummer 1 melkpoederimporteur Algerije laat een bevestiging zien van de theorie, dat bij hogere olieprijzen, meer wordt geïnvesteerd in melkpoeders uit het buitenland.

Importvolume melkpoeders Algerije 2015-2019

Als we naar de overige landen kijken (VAE, Saudi Arabië en Koeweit), zien we dat deze landen vanaf 2015 juist een dalende trend laten zien, met een absoluut dal in 2018, waarna deze weer licht stijgt. Dit is precies tegenovergesteld aan de relatie die we bij Algerije zien (en wordt verondersteld), namelijk een piek in 2018, gezien de hoge olieprijs in dat jaar. Daarnaast loopt al vanaf 2016 de olieprijs op.

Importvolume melkpoeders Verenigde Arabische Emiraten, Saudi Arabië en Koeweit 2015-2019

Samenvattend

De relatie tussen olie en (export) zuivel is in het verleden grotendeels gebaseerd op toeval, vooral als het gaat om een beïnvloeding vanuit de aanbodkant. Daarnaast wordt de relatie in de laatste jaren minder sterk, mede door de afnemende invloed van olie op de samenleving die steeds meer gericht is op verduurzaming en elektrisch rijden.

Met wie handelt Nederland?

Tot slot kijken we naar de positie van Nederland. Naast een hoge import, exporteerde Nederland in 2019 zo’n 186.000 ton melkpoeder naar Azië en Afrika, waarvan ca. 100.000 ton volle melkpoeder. Gekeken naar 2020 zien we in maart een opvallende stijging, met in het achterhoofd het corona-virus. De derde kolom in de tabel laat de exacte volumeverandering zien ten opzichte van een jaar geleden. De meest rechtse kolom laat zien dat ook de prijzen flink stijgen ten opzichte van maart 2019. Wat gaan de cijfers van april ons laten zien? Blijf op de hoogte!

Top-handelspartners Nederland maart 2020 (vergelijking met maart 2019)

Inzicht in handelsstromen én in de impact van wereldwijde invloeden op uw business

Wil je weten hoe de vork precies in de steel zit, én als beste geïnformeerd blijven? De ANNUALINSIGHT Market Monitor biedt inzicht in de landelijke productievolumes en internationale handelsstromen van belangrijke voedingsmiddelen. In een interactieve BI-omgeving.

Een greep uit de toepassingen: bepaal de omvang van een markt en jouw aandeel hierin, spot groeimarkten en trends, monitor het aandeel dat je hebt in de exportstroom naar bepaalde landen en bepaal de impact van wereldwijde invloeden zoals importheffingen op uw business.

Robert den Hertog is Industry Lead Zuivel bij Annual Insight